PUNJAB NEWS : ਜਿਹੜੇ ਬੱਚੇ ਅੱਜ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਨੇ, ਉਹੀ ਬੱਚੇ ਕੱਲ੍ਹ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹੋਣ! ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵੀ ਸਿਖਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ। ਤੇ ਇਸੇ ਪਹਿਲ ਤਹਿਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਪੈਸੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣਗੇ? ਕਿੰਨੇ ਮਿਲਣਗੇ? ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰਕਮ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ? ਆਓ ਪੂਰੀ ਖ਼ਬਰ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਕੂਲੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਿਜ਼ਨਸ ਬਲਾਸਟਰਜ਼ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਪਾਸ ਕਰਨ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ ਵੀ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲਜ਼ ਆਫ਼ ਐਮੀਨੈਂਸ ਅਤੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਬਲਾਸਟਰਜ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਟੈਂਟ ਕਰਵਾਉਣ ਵੱਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਉਸ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਦਿੱਤੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ 4 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੀ ਰਕਮ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਰਕਮ ਕੁੱਲ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੈਸੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਉਤਪਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਮਾਉਣਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਰਕਮ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਸਬੰਧੀ ਨਿਯਮ ਸਰਕਾਰੀ ਹਦਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਪਹਿਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਕਈ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸਾਈਕਲ, ਹਰਬਲ ਉਤਪਾਦ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਵੇਚ ਕੇ ਕਮਾਈ ਵੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸਾਫ਼ ਹੈ—ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਨੌਕਰੀ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭਣੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੋਚ ਹੁਣ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਕਲਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 95 ਹਜ਼ਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਤੇ 25 ਹਜ਼ਾਰ 693 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 20 ਹਜ਼ਾਰ 241 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉੱਦਮਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 90 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਕਲਾਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੱਕ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਸ ਪਹਿਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਨਵੀਂ ਸੋਚ, ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹੁਨਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਮੰਗ, ਗਾਹਕ, ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਸਕੂਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਮਿਲਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੇਖਣਾ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਵੱਡੇ ਉੱਦਮਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ? ਕੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਹੇਠਾਂ ਟਿੱਪਣੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਦੱਸੋ।