National News : ਸੋਚੋ… ਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਣ, ਫਸਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਪਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਘੱਟ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਵੱਧ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ… ਜੀ ਹਾਂ! ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਹਲ, ਟਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ। ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਉਪ ਰਾਜਪਾਲ ਮਨੋਜ ਸਿਨ੍ਹਾ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਬੁੱਧੀ, ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਖੇਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਸਥਿਤ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਸਬੰਧੀ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੰਗੋਸ਼ਠੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਨੋਜ ਸਿਨ੍ਹਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਘੱਟ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਈ ਰਾਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਸਲ ਦੀ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹਨ।
ਉਪ ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦਰਾਮਦ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। ਪਰ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਵਰਗੇ ਉਪਾਵਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲਾ ਬਦਲਾਅ ਵੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਹੀ ਆਵੇਗਾ। ਮਨੋਜ ਸਿਨ੍ਹਾ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸਾਧਨਾਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਮੰਨਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੂਰਕ ਬਣਾਉਣ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਜਿਹੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਲਾਭ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਰਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।
ਉਪ ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਹੱਲ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਵਰਗ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ। ਮਤਲਬ ਸਾਫ਼ ਹੈ—ਖੇਤੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਬੁੱਧੀ, ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਖੇਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਦਿਲਚਸਪ ਹੋਵੇਗਾ।